Nowe reguły zwolnień i orzecznictwa ZUS - co trzeba wiedzieć

W Legionowie zmiany w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich i orzecznictwa ZUS wywołują pytania o to, jak wygląda codzienna praktyka. Na ulicach słychać dyskusje, w urzędach pojawiają się wytyczne, a pacjenci zastanawiają się, kiedy i jakie działania mogą wpłynąć na prawo do zasiłku. Wyjaśnienia płyną ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który wskazuje, jakie rozwiązania mają uporządkować procedury.

• Co weszło w życie tuż po ogłoszeniu ustawy - uproszczone kontrole i procedury
• Po upływie trzech miesięcy - precyzyjne definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia
• Jak zmienia się orzecznictwo ZUS - kadra, tryb i e-wizyty
• E-ZLA od 2027 roku - co zmieni się w praktyce

Co weszło w życie tuż po ogłoszeniu ustawy - uproszczone kontrole i procedury

Prawo zostało podpisane przez prezydenta i wprowadza pierwsze zmiany, które mają zastosowanie szybko po ogłoszeniu. Jak informuje Wojciech Ściwiarski, rzecznik prasowy ZUS w województwie mazowieckim, celem jest wyeliminowanie niejasności przy kontroli zaświadczeń lekarskich oraz usprawnienie gromadzenia dowodów przez lekarzy orzeczników. Najważniejsze elementy wdrażane w ciągu 14 dni od ogłoszenia to:

• jednoznaczne uprawnienie ZUS do kontroli także zaświadczeń z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny;
• możliwość żądania od ubezpieczonego wyjaśnień i informacji niezbędnych do przeprowadzenia kontroli;
• przekazywanie zgromadzonych danych i dokumentów do samorządu zawodowego lekarzy w sprawach odpowiedzialności zawodowej oraz powierzenie ZUS rozpatrywania odwołań od decyzji o cofnięciu upoważnienia do wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Te zmiany mają skrócić niejasności proceduralne i dać organom kontrolnym wyraźniejsze narzędzia działania.

Po upływie trzech miesięcy - precyzyjne definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia

Po 3 miesiącach od ogłoszenia ustawy wejść mają rozwiązania precyzujące, kiedy ubezpieczony traci prawo do zasiłku. Nadal obowiązuje reguła utraty zasiłku za cały okres zwolnienia, jeżeli w tym czasie wykonywana jest praca zarobkowa. Nowością są jednak definicje, które doprecyzowują, co rozumiane jest jako:

• praca zarobkowa — każda czynność o charakterze zarobkowym, bez względu na rodzaj umowy, z wyłączeniem czynności incydentalnych niezbędnych z powodu wyjątkowych okoliczności; istotne, że wykonanie takiej czynności nie może być usprawiedliwione poleceniem pracodawcy;
• aktywność niezgodna z celem zwolnienia — wszelkie działania utrudniające lub wydłużające leczenie lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego oraz incydentalnych działań wynikających z istotnych okoliczności.

Dodatkowo kontrolerzy zyskają formalne uprawnienia do legitymowania, wstępu do miejsca kontroli i odbierania informacji od kontrolowanej osoby, jej płatnika składek oraz lekarza leczącego.

Jak zmienia się orzecznictwo ZUS - kadra, tryb i e-wizyty

Ustawa porządkuje także proces wydawania orzeczeń przez ZUS. Najważniejsze zmiany to:

• rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do wydawania niektórych orzeczeń o pielęgniarki, pielęgniarzy i fizjoterapeutów w określonych sprawach (np. rehabilitacja lecznicza, niezdolność do samodzielnej egzystencji);
• możliwość zatrudniania lekarzy i specjalistów na umowę o pracę lub umowę o świadczenie usług oraz zróżnicowanie wymogów kwalifikacyjnych dla lekarzy orzeczników (możliwość zatrudnienia lekarzy w trakcie specjalizacji lub z co najmniej pięcioletnim okresem wykonywania zawodu, przy jednoczesnym wymaganiu specjalizacji dla osób nadzorujących orzecznictwo);
• jednolite zasady postępowania orzeczniczego, w tym zasadę orzekania jednoosobowego w większości spraw oraz możliwość skierowania skomplikowanych spraw do trzech lekarzy orzekających łącznie;
• wprowadzenie możliwości przeprowadzania badań orzeczniczych z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych - e-wizyty;
• orzeczenia w formie dokumentu elektronicznego z opcją doręczenia wydruku, maksymalny termin na wydanie orzeczenia - 30 dni, oraz prawo do wniesienia ponaglenia;
• określone terminy i formy udostępniania dokumentacji medycznej - podmiot udzielający świadczeń ma 14 dni na odpowiedź na wniosek o udostępnienie dokumentacji.

Wynagrodzenia kadry medycznej zatrudnionej na umowy o pracę zostaną dostosowane w ciągu miesiąca od wejścia w życie ustawy, na podstawie mnożników przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego przez GUS.

E-ZLA od 2027 roku - co zmieni się w praktyce

Od 1 stycznia 2027 r. zmieni się zasada dotycząca wystawiania zwolnień, gdy ubezpieczony podlega ubezpieczeniom z dwóch lub więcej tytułów. Dotąd lekarz wystawiał oddzielne zwolnienia dla każdego tytułu ubezpieczenia. Po zmianie, na żądanie ubezpieczonego lekarz nie będzie musiał wystawiać zwolnienia dla takiego tytułu, jeśli charakter pracy u drugiego pracodawcy pozwala na jej wykonywanie w okresie choroby. Przykładowo, osoba zatrudniona u dwóch płatników może otrzymać zwolnienie tylko do jednego z nich, jeżeli u drugiego praca może być wykonywana mimo choroby. W takiej sytuacji ubezpieczony musi poinformować płatnika składek o okresie, na który wystawiono zwolnienie od innego tytułu.

Perspektywa praktyczna dla mieszkańca Legionowa i krótka lista rzeczy do zapamiętania

Dla osób pracujących u kilku pracodawców i korzystających ze zwolnień najważniejsze będzie świadomość nowych kryteriów oraz dokumentowania swojej sytuacji. Kilka praktycznych wskazówek:

• zgromadź i przechowuj dokumenty potwierdzające charakter pracy u innych pracodawców;
• informuj płatnika składek o zwolnieniach wystawionych z innych tytułów;
• pamiętaj, że ZUS może żądać wyjaśnień i legitymować podczas kontroli - miej przy sobie dokument tożsamości;
• jeśli planujesz wykonywać jakiekolwiek czynności w okresie zwolnienia, zastanów się, czy nie utrudniają one leczenia; incydentalne działania wynikające z istotnych okoliczności są wyłączone;
• w przypadku wątpliwości warto zwrócić się do ZUS po wyjaśnienia — procedury odwoławcze i tryb nadzoru nad orzecznictwem uległy zmianie, więc formalności mogą wyglądać inaczej niż dotąd.

Zmiany mają uporządkować procedury i nadać im większą przejrzystość, ale w praktyce wymagają od pacjentów i pracodawców większej uwagi przy dokumentowaniu sytuacji i komunikacji z płatnikami składek.

na podstawie: Urząd Miasta w Legionowie.