Jak AMD zmienia widzenie i kiedy trzeba szybko zgłosić się do okulisty?

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, czyli AMD, jest chorobą dotyczącą centralnej części siatkówki. Zmiany rozwijają się w obrębie plamki żółtej – obszaru odpowiedzialnego między innymi za ostre widzenie szczegółów, czytanie i rozpoznawanie twarzy. W początkowych stadiach AMD może przez długi czas nie powodować zauważalnych dolegliwości. Z czasem obraz może jednak stawać się niewyraźny lub zniekształcony.

Szczególnej uwagi wymagają nowe lub szybko nasilające się zaburzenia widzenia centralnego. Mogą być związane z postępem choroby, w tym rozwojem wysiękowej postaci AMD, dlatego nie powinny być ignorowane.

Dlaczego AMD wpływa przede wszystkim na środek pola widzenia?

Plamka żółta znajduje się w centralnej części siatkówki i odpowiada za widzenie wykorzystywane wtedy, gdy patrzymy bezpośrednio na konkretny przedmiot. Dzięki niej można między innymi przeczytać tekst, dostrzec drobne szczegóły obrazu czy rozpoznać rysy twarzy.

W AMD dochodzi do zmian właśnie w tym obszarze. Z tego powodu choroba nie powoduje zazwyczaj utraty całego pola widzenia. Widzenie obwodowe może pozostawać zachowane nawet przy zaawansowanych zmianach, podczas gdy znacznie trudniejsze stają się czynności wymagające precyzyjnego patrzenia na wprost.

To sprawia, że osoba z AMD może nadal orientować się w pomieszczeniu i zauważać znajdujące się obok przedmioty, ale jednocześnie mieć trudności z przeczytaniem napisu czy rozpoznaniem twarzy osoby stojącej przed nią.

Jak może zmieniać się obraz w przebiegu AMD?

Objawy zależą między innymi od postaci i stopnia zaawansowania choroby. Wczesne AMD może przebiegać bez wyraźnych zaburzeń widzenia, dlatego jego rozpoznanie bywa wynikiem badania okulistycznego wykonanego z innego powodu.

W miarę rozwoju zmian może pojawić się niewielkie zamglenie w centrum obrazu. Czytanie drobnego tekstu zaczyna wymagać większego wysiłku, a przy słabszym oświetleniu dostrzeganie szczegółów może być trudniejsze.

Charakterystycznym objawem bardziej zaawansowanych zmian jest zniekształcanie obrazu, określane jako metamorfopsja. Proste krawędzie mogą wydawać się zakrzywione lub pofalowane. Dotyczy to na przykład linii między płytkami, ramy okiennej, tekstu na ekranie czy kratki zeszytu.

Z czasem w centralnym polu widzenia może również powstać niewyraźny, szary albo ciemniejszy obszar. U części osób zmienia się postrzeganie kontrastu i intensywności barw.

Jak AMD może wpływać na codzienne funkcjonowanie?

Ponieważ choroba dotyczy widzenia centralnego, jej skutki są szczególnie widoczne podczas czynności wymagających rozpoznawania szczegółów.

Osoba z AMD może mieć większe trudności z czytaniem książki lub wiadomości na telefonie. Litery mogą wydawać się zamazane, fragment tekstu może znikać albo linie mogą wyglądać na nierówne. Problem może dotyczyć również rozpoznawania twarzy – sylwetka człowieka pozostaje widoczna, ale szczegóły twarzy stają się mniej wyraźne.

Pogorszenie widzenia centralnego może wpływać także na możliwość bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Samo rozpoznanie AMD nie oznacza jednak takiego samego stopnia ograniczenia wzroku u każdej osoby. Znaczenie ma rzeczywista ostrość widzenia, zakres zmian w siatkówce oraz to, czy choroba występuje w jednym, czy w obu oczach.

Objawy, których nie należy lekceważyć

Nie każde pogorszenie wzroku oznacza AMD. Istnieją jednak zmiany, które wymagają szybkiej oceny okulistycznej, zwłaszcza gdy pojawiły się nagle albo wyraźnie nasilają się w krótkim czasie.

Szczególną uwagę powinny zwrócić:

• nagłe lub wyraźne pogorszenie widzenia centralnego,
• pojawienie się falowania lub wyginania prostych linii,
• nowa plama, zamazany obszar lub ubytek w centrum pola widzenia.

Takie objawy mogą pojawić się przy rozwoju późnego stadium AMD, w tym postaci wysiękowej, która może prowadzić do zmian widzenia szybciej niż typowa postać sucha. Nowo powstałe zniekształcenie prostych linii jest jednym z sygnałów, które powinny skłonić do szybkiej konsultacji okulistycznej.

Suche i wysiękowe AMD – czy objawy rozwijają się w takim samym tempie?

Nie. W przypadku suchej postaci AMD zmiany zwykle rozwijają się stopniowo. Przez długi czas mogą być niewielkie, a na początkowym etapie pacjent może nawet nie zdawać sobie sprawy z obecności choroby.

Wysiękowa postać AMD jest rzadsza, ale zmiana jakości widzenia może nastąpić znacznie szybciej – czasem w ciągu dni lub tygodni. Jest związana z powstawaniem nieprawidłowych naczyń krwionośnych w obrębie siatkówki, z których może wydostawać się płyn lub krew.

Dlatego szczególnie ważne jest zwrócenie uwagi na nagłą różnicę między tym, jak widziało się wcześniej, a aktualnym obrazem. Dotyczy to również osób, u których wcześniej rozpoznano suchą postać AMD, ponieważ u części pacjentów może dojść do rozwoju postaci wysiękowej.

Dlaczego czasami trudno zauważyć pogorszenie wzroku?

Zmiany mogą początkowo dotyczyć tylko jednego oka. Drugie oko częściowo kompensuje wówczas pogorszenie obrazu, przez co podczas patrzenia obuocznego nieprawidłowości mogą być mniej zauważalne.

Z tego powodu u osób z rozpoznanym AMD lekarz może zalecić okresową kontrolę widzenia każdego oka oddzielnie. Jednym ze sposobów obserwacji może być siatka Amslera, czyli regularna kratka z punktem pośrodku.

Podczas patrzenia jednym okiem na centralny punkt należy zwrócić uwagę, czy linie pozostają proste i czy fragmenty kratki nie stają się rozmazane, ciemniejsze albo niewidoczne. Pojawienie się nowej deformacji obrazu nie pozwala samodzielnie rozpoznać AMD, ale może być sygnałem wymagającym kontroli okulistycznej.

Czy nagłe zaburzenia widzenia zawsze oznaczają AMD?

Nie. Podobne dolegliwości mogą występować również w innych chorobach oka. Dlatego nie powinno się samodzielnie przypisywać nagłego pogorszenia widzenia rozpoznanemu wcześniej AMD.

Szczególnie niepokojące są nagła utrata widzenia, pojawienie się ciemnej „zasłony” lub cienia przesuwającego się w polu widzenia, a także silny ból oka połączony z jego zaczerwienieniem. Nie są to typowe objawy AMD i mogą wskazywać na inne ostre choroby okulistyczne. W takich sytuacjach potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Jak okulista ocenia przyczynę zmian widzenia?

Sama charakterystyka objawów nie wystarcza do ustalenia przyczyny zaburzeń. Konieczne jest sprawdzenie ostrości wzroku oraz dokładna ocena siatkówki i plamki żółtej.

W zależności od sytuacji lekarz może również zlecić dodatkowe badania obrazowe, pozwalające ocenić strukturę siatkówki i wykryć zmiany niewidoczne dla pacjenta. Zakres diagnostyki dobierany jest indywidualnie do występujących objawów i obrazu oka.

Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy zaburzenia pojawiły się niedawno albo nastąpiło gwałtowne pogorszenie widzenia.

AMD nie zawsze daje wczesne objawy

Brak zauważalnych problemów ze wzrokiem nie wyklucza obecności wczesnych zmian. Początkowe AMD może pozostawać bezobjawowe, a nieprawidłowości mogą zostać stwierdzone podczas badania dna oka.

Z kolei u osoby z już rozpoznaną chorobą istotne jest obserwowanie, czy charakter widzenia nie ulega zmianie. Szczególnie ważne są nowe zniekształcenia obrazu, zmiana wielkości centralnej plamy lub nagłe pogorszenie ostrości widzenia.

Kiedy zgłosić się do okulisty?

Stopniowo narastające trudności z czytaniem, rozpoznawaniem twarzy, dostrzeganiem szczegółów czy widzeniem przy słabym świetle również wymagają diagnostyki, choć nie zawsze oznaczają sytuację nagłą.

Szybkiej oceny wymaga natomiast przede wszystkim nowa lub gwałtowna zmiana widzenia, szczególnie zniekształcenie prostych linii, centralne zamazanie obrazu albo pojawienie się ubytku w polu widzenia. W przypadku całkowitej nagłej utraty widzenia, silnego bólu oka lub objawu przypominającego ciemną zasłonę konieczna może być natychmiastowa pomoc medyczna.

AMD może przebiegać bardzo różnie – od długoletnich, powoli rozwijających się zmian po stosunkowo szybkie pogorszenie widzenia centralnego. Najważniejsze jest więc dopasowanie dalszego postępowania do rzeczywistego obrazu zmian w oku i aktualnych objawów pacjenta, a nie opieranie decyzji wyłącznie na samej nazwie rozpoznania.

Artykuł powstał przy współpracy z www.optegra.com.pl. Powyższe informacje należy traktować jedynie jako informacyjno-edukacyjne. Treści te, w tym zawarte w nich porady, nie mogą zastąpić bezpośredniego kontaktu ze specjalistami i nie powinny być uznawane za profesjonalną poradę.