Cyberprzemoc wobec nieletnich - jak prawo pozwala reagować rodzicom

Anonimowe konta w sieci tworzą pole do niszczenia reputacji i szantażu - ofiarami są dzieci, które nie są w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw. Rodzice i opiekunowie mogą wnieść zarówno sprawę cywilną, jak i karną przeciwko sprawcom. Skala zagrożenia wynika z łatwości rozprzestrzeniania kompromitujących materiałów i podszywania się pod innych.

“Anonimowość w sieci stwarza ogromne pole dla ekspresji takich zachowań, jak: wyzywanie, ośmieszania, szantażowanie, rozprzestrzenianie kompromitujących materiałów czy podszywanie się pod innych. Działania te, określane są mianem cyberprzemocy.”

Cyberprzemoc opisano jako przemoc z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych - komunikatorów, czatów, stron internetowych, blogów, SMS-ów i MMS-ów. Tekst źródłowy wylicza formy takich zachowań: wyzywanie, ośmieszanie, szantaż, rozpowszechnianie kompromitujących materiałów i podszywanie się pod innych.

Prawo rozróżnia grupy wiekowe nieletnich i zakres odpowiedzialności. Zgodnie z opracowaniem:

• osoba, która ukończyła 10 lat, a nie ukończyła 18 lat, a przejawia zachowania świadczące o demoralizacji;
• osoba, która ukończyła 13 lat, a nie ukończyła 17 lat - w tym okresie może odpowiadać prawnie za przestępstwo lub wykroczenie; po ukończeniu 17. roku życia odpowiada w pełni karnie, z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 10 § 2 kk, kiedy odpowiedzialność może zacząć się od 15. roku życia;
• osoba do ukończenia 21. roku życia, wobec której orzeczono środki wychowawcze, lecznicze lub poprawcze.

Prawo przewiduje dwie drogi ochrony dla dziecka - drogę cywilną i karną. Postępowanie cywilne umożliwia domaganie się od sprawcy odszkodowania i zaprzestania działań bezprawnych - w razie bezprawnego użycia wizerunku dziecka sprawca ponosi odpowiedzialność cywilną za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i 24 k.c.). Równolegle istnieje odpowiedzialność karna za czyny, które mieszczą się w znamionach przestępstw lub wykroczeń.

Wśród wymienionych w tekście przestępstw i wykroczeń znajdują się - jak podaje źródło - zniewaga (art. 216 kk), zniesławienie (art. 212 kk) oraz groźby (art. 190 i 191 kk). Do wykroczeń zaliczono m.in. nękanie (art. 197 kw) i używanie wulgaryzmów w miejscu publicznym (art. 141 kw). W praktyce takie zgłoszenia trafiają do służb - m.in. do Komenda Powiatowa Policji w Legionowie - i mogą być podstawą do ścigania.

Dzieci są w świetle prawa szczególną kategorią - ich ograniczona zdolność do czynności prawnych oznacza, że prawa procesowe realizują rodzice lub opiekunowie prawni. To oni w imieniu dziecka składają zawiadomienia, wnioski o zabezpieczenie dowodów i ewentualne pozwy. Tekst podkreśla, że brak pełnej zdolności do czynności prawnych nakłada na dorosłych i instytucje obowiązek ochrony.

Prawo przewiduje środki karne i cywilne - dlatego w dokumentacji pojawia się powołanie się na kodeks czy ustawy jako standardowy krok procesowy. Sprawca może ponieść wymierzoną karę wynikającą z Kodeksu karnego lub być obciążony roszczeniami w procesie cywilnym. Jednocześnie brak w tekście konkretnych dane statytsyczne o skali zjawiska utrudnia ocenę rzeczywistej częstotliwości takich spraw.

Sytuacja wygląda alarmująco - nawet 13-latek może odpowiadać karnie, a konsekwencje dla ofiar bywają długotrwałe.

na podstawie: Policja Legionowo.