Niemcy przełamali obronę nad Narwią. Front dotarł do Legionowa

Na początku września 1939 roku mieszkańcy Legionowa i okolic znaleźli się w bezpośrednim zasięgu wojny. Nad miejscowościami trwały walki powietrzne, przy Narwi przygotowywano obronę, a po przełamaniu polskich pozycji pod Dębem niemieckie oddziały ruszyły w stronę Legionowa. Wieczorem 14 września pierwsi niemieccy żołnierze pojawili się na przedmieściach miasta.

• Mobilizacja, szpitale polowe i walki nad Legionowem
• Polskie stanowiska przygotowane wzdłuż Narwi
• Przełamanie pod Dębem przyspieszyło odwrót na Warszawę

Mobilizacja, szpitale polowe i walki nad Legionowem

1 września 1939 roku wojska niemieckie zaatakowały Polskę. Około godziny 4.45 pancernik „Schleswig-Holstein” rozpoczął ostrzał Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Obrona tego miejsca trwała przez kilka dni i stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiego oporu.

Równocześnie działania wojenne rozpoczęły się na obszarze dzisiejszego Powiatu Legionowskiego. Legionowski garnizon przystąpił do mobilizacji, a żołnierze opuszczali koszary i kierowali się na wyznaczone stanowiska. W mieście organizowano szpitale polowe, między innymi przy ulicy Mickiewicza 23. Na stacjach kolejowych w Legionowie i Wieliszewie odnotowano akty sabotażu.

Od pierwszego dnia wojny nad Legionowem i sąsiednimi miejscowościami dochodziło do starć samolotów. Z polowego lotniska w Poniatowie startowały maszyny 113., 114. i 123. Eskadry Myśliwskiej Brygady Pościgowej. Ich zadaniem była osłona Warszawy przed niemieckimi nalotami. Walki powietrzne toczyły się między innymi nad Poniatowem, Zegrzem i Legionowem.

Te miejsca pokazują, że wojna nie ograniczała się do odległych pól bitewnych. W pierwszych dniach września działania wojskowe obejmowały infrastrukturę, transport, zaplecze medyczne i przestrzeń nad miejscowościami położonymi na północ od Warszawy.

Polskie stanowiska przygotowane wzdłuż Narwi

W tym samym czasie organizowano obronę linii Narwi. Odcinka w rejonie dzisiejszego powiatu strzegł II Warszawski Batalion Obrony Narodowej. Jego żołnierze zajmowali stanowiska między innymi w Białobrzegach i Wieliszewie, a także na przyczółkach w Dębem i Zegrzu.

Po walkach pod Mławą w ten rejon skierowano 8. i 20. Dywizję Piechoty. Przygotowania obejmowały również niszczenie przepraw, które mogły zostać wykorzystane przez niemieckie wojska. Wysadzono mosty w Wierzbicy i Orzechowie, a 7 września polscy saperzy zniszczyli most w Zegrzu.

Pierwsze niemieckie oddziały pojawiły się od strony Serocka 8 września. Artyleria ostrzelała Rynię, a dzień później w tym rejonie doszło do starcia niemieckich oddziałów rozpoznawczych z żołnierzami 20. Dywizji Piechoty.

11 września rozpoczęła się próba forsowania Narwi w rejonie Ryni. Polskie pozycje ostrzeliwały niemiecka artyleria i piechota, a obrońców wspierał 47. Dywizjon Artylerii Ciężkiej. W kolejnych dniach walki objęły także Wieliszew, Dębe, Izbicę i Jachrankę.

Przełamanie pod Dębem przyspieszyło odwrót na Warszawę

13 września niemiecka 32. Dywizja Piechoty przełamała polską obronę pod Dębem. Rozpoczęły się ciężkie walki w rejonie Wieliszewa. Polskie oddziały podejmowały kontrataki, jednak przewaga przeciwnika oraz pogarszające się położenie zmusiły obrońców do odwrotu w kierunku Warszawy.

Następnego dnia oddziały 32. Dywizji Piechoty ruszyły w stronę Legionowa i Jabłonny. Wieczorem 14 września niemieccy żołnierze pojawili się na przedmieściach Legionowa. W ciągu niespełna dwóch tygodni wojna przeszła więc drogę od mobilizacji garnizonu i walk powietrznych do bezpośredniego wejścia niemieckich wojsk w rejon miasta.

Pamięć o tych wydarzeniach obejmuje zarówno żołnierzy walczących nad Narwią, jak i mieszkańców, którzy we wrześniu 1939 roku znaleźli się w warunkach niemieckiej agresji. Cmentarne kwatery wojenne i obeliski w Legionowie przypominają, że lokalna historia kampanii wrześniowej rozgrywała się w konkretnych miejscach, znanych także współczesnym mieszkańcom.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Legionowie.